Patroni naszych ulic

Feliks Pancer (1798-1851)

Feliks Pancer, zawodowy oficer oraz inżynier jest patronem ulicy na Białołęce. Urodzony w Bodzechowie, s. Wojciecha (dzierżawcy niewielkiego majątku ziemskiego) i Petroneli z Cholewińskich. Uczęszczał do szkoły wydziałowej w Wąchocku, a następnie do departamentowej w Krakowie, którą ukończył w 1815. W latach 1815-1818 studiował na Wydziale Filozoficznym UJ nauki matematyczne i techniczne, studiów tych nie ukończył, wstępując w 1818 do Korpusu Inżynierów WP. Pracował nad wykonywaniem map Warszawy, a w 1820 został mianowany ppor. i odkomenderowany do twierdzy Modlin. Następnie czasowo skierowany do twierdzy Zamość, gdzie zbudował most zwodzony, za co awansowano go w 1823 do stopnia porucznika. W latach 1827-30 wykładał architekturę w Szkole Aplikacyjnej Artylerii i Inżynierów w Warszawie. We wrześniu 1830 zwolnił się z wojska w stopniu kapitana, podejmując pracę w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu.

W Powstaniu Listopadowym 1830-1831 kierował produkcją broni w Suchedniowie i Białogonie, a po jego upadku przeszedł do Krakowa wraz z korpusem gen. Różyckiego. Wkrótce wrócił, zatrudniając się w 1832 r. jako inżynier w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego. Przy tej komisji zorganizował kurs techniczny dla kandydatów na inżynierów, na którym wykładał (l. 1835-1838), kurs ten jednak został zamknięty na polecenie władz zaborczych. Nie zrezygnował całkiem z działalności pedagogicznej, udzielając regularnych konsultacji kandydatom na inżynierów i przyczyniając się tym samym do ich wychowania. Był też członkiem Rady Ogólnej Budowniczej Królestwa Polskiego - instytucji opiniującej większe przedsięwzięcia budowlane "Kongresówki".

W 1838 r. opracował projekt mostu drewnianego przez Wieprz pod Kośminem, charakteryzujący się nietypowo dużym rozmiarem jak na ówczesne budowle z tego materiału (76,77 m). Most ten zbudowany w 1841 r. uchodził za największe osiągnięcie w budownictwie mostowym Królestwa Polskiego owej doby. W tym czasie opracował projekt wodociągu dla Warszawy, gdzie przewidział umieszczenie ujęcia wody w studni opuszczanej w korycie Wisły, czego jednak wówczas nie zrealizowano.

Za jego największe dzieło uchodzi liczący 675 metrów warszawski wiadukt prowadzący z Placu Zamkowego do Wisły (na Most Kierbedzia). Ten tzw. wiadukt Pancera (Nowy Zjazd) zbudowano wg jego projektu i pod jego kierownictwem w latach 1844-1846. Wiadukt dotrwał do 1944 r., kiedy to wysadzili go Niemcy, a jego resztki (niepotrzebne wobec budowy tunelu na trasie W-Z) zostały rozebrane w 1947 r.

W 1846 r. zostaje inspektorem w Zarządzie Warszawskiego Okręgu Komunikacji, na tym stanowisku m.in. kierował umacnianiem brzegów Wisły między Warszawą a Modlinem. Za swoje projekty był odznaczany medalami rosyjskimi.

Był autorem szeregu artykułów z zakresu budownictwa, materiałoznawstwa, mechaniki fizyki i geologii. Wypowiadał się też o pisowni polskiej. W 1850 r. przeszedł na emeryturę.

Pozostawił w rękopisach prace z budownictwa i mechaniki. jedną z nich, o budowie i konserwacji dróg bitych i zwyczajnych, wydano pośmiertnie (1895 r.). Był też autorem projektów mostów, które nie zostały zrealizowane, m.in. mostu przez Ren w Kolonii, a także (jeszcze w 1830 r.) 1-przęsłowego metalowego mostu łukowego przez Wisłę, mającego liczyć 576 m.

Zmarł w Warszawie 16 III 1851 r., pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim.

Tomasz Szczepański
Literatura
Kucharzewski F. Inżynier polski Feliks Pancer i jego prace, Warszawa 1900
Polski Słownik Biograficzny t XXV, 1980

5126